1999 թ.-ին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն որոշում ընդունեց ստեղծել Մայրենի լեզվի միջազգային օրը: 2000 թվականի փետրվարի 21-ից այն սկսեց նշել ամբողջ աշխարհը, իսկ Հայաստանում պաշտոնապես տոնվում է 2005 թվականից: Մայրենի լեզուն, որպես ուղեկից, պիտի լինի մեզ հետ ամեն մի բացվող բարի օրվա ընթացքում: Յուրաքանչյուր հայի սրբազան պարտքը պիտի լինի պահպանել մեր հայոց լեզուն, ինչը հնարավոր է միայն գործածելով՝ խոսելով, կարդալով, լսելով, երգելով ու աղոթելով: Չէ՞ որ դարեր շարունակ թշնամին ցանկացել է ոչնչացնել մեր ոսկեղենիկ լեզուն, բայց չի հաջողվել: Ոսոխը թրով կարողացել է տիրանալ մեր ունեցվածքին, հարստությանը, ձեռագիր մատյաններին, հողերին, մշակութային արժեքներին, բայց չի կարողացել հայի բերանից պոկել իր մայրենին: Մեր պատմական ուղին դժվար է եղել, քարքարոտ ու փշոտ: Բազում դառնություններ ճաշակած հայ ժողովուրդն ապրում է աշխարհի չորս անկյուններում: Բոլոր հայերին համախմբող ու միավորող ուժը մեր պապերից կտակած հայերենն է: Լեզուն մեր շունչն է, մեր ոգին, մեր ներկան ու ապագան:
Ամեն տարի Չալթրի №1 դպրոցը մեծ շուքով տոնում է Մայրենի լեզվի միջազգային օրը: Այս տարի մեր միջոցառումը համընկավ Մյասնիկյանի շրջանի 100-ամյակի հետ, դրա համար էլ միջոցառման ժամանակ խոսեցինք Ալեքսանդր Աստվածատուրի Մյասնիկյանի կատարած կարևոր գործերի մասին: Միջոցառումը կազմակերպել էին հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչները՝ Դոլոբայան Ոսկեհատ Լուսեղենի և Վարդևանյան Հռիփսիմե Անդրանիկի: Այն իր մեջ ընդգրկում էր մեր պատմության փառավոր էջերը, երգն ու պարը, ասմունքն ու բեմականացումը:
6-րդ «Վ» դասարանի աշակերտները Նոր Նախիջևանի բարբառով բեմականացրին Հովհ. Թումանյանի հեքիաթներից «Սուտասանը» և «Անխելք մարդը»: Դահլիճում տիրում էր բարձր տրամադրություն: Դերակատարներն էին՝ Յավրույան Աստվածատուրը, Դոլոբայան Թագուհին, Խեյղետյան Վլադիմիրը, Պիջիկյան Սեյրանը, Խաթլամաջյան Աշոտը, Խաթլամաջյան Սարգիսը և Մարգարյան Անժելիկան: Նրանք հրաշալիորեն կարողացան դերի մեջ մտնել և ոգևորել դիտողներին: Դերասանական կարողություններով օժտված այս դասարանը տարբեր միջոցառումների է մասնակցում և արժանանում բարձր գովեստների:
Մեր մեծերը մայրենի լեզվով հյուսել են ժողովրդի հոգու երգն ու կարոտը, երազն ու սերը: Խոսքի վարպետները դարերով հղկել ու կատարելագործել են մեր լեզուն, որպես մարմար, փայլեցրել են որպես ադամանդ ու բյուրեղ: Այսօր Չալթրի №1 դպրոցի 5-րդ դասարանցիների շուրթերից հնչեցին մայրենի լեզվին նվիրված բանաստեղծություններ ու երգեր: Մեր լեզուն երկար ճանապարհ է անցել՝ գրաբար, միջին հայերեն, աշխարհաբար: Ունենք գրական լեզվի երկու տարբերակ՝ արևելահայերեն և արևմտահայերեն: Հայերենը համեմվել է 60-ից ավելի բարբառներով: Օրինակ՝ Անիի բարբառը հիշեցնում է մեր վանքերն ու եկեղեցիները, Շիրակի մարզինը՝ գյումրեցու հումորասիրությունը, Լոռեցիների բարբառում կարծես Լոռվա չքնաղ անտառների երգն ես լսում, Թիֆլիսահայերինը՝ ասես կանանց գեղեցկությունը գովաբանելու համար լինի… Բարբառները մեր լեզվի հարստությունն են, որ յուրահատուկ համ ու հոտ են տալիս:
Ամեն տարի մեր դպրոցում անցկացվում է հայոց լեզվի կոնֆերանս: 8-րդ «Բ» դասարանի աշակերտուհիներ՝ Հակոբջանյան Սառան և Օրդյան Անին, ելույթ ունեցան «Ա. Մյասնիկյանի կատարած դերը Հայաստանում» խորագրով: 10-րդ դասարանի աշակերտուհի՝ Բույնաթյան Անգելինան, հանդես եկավ «Հայկական տոների պահպանումը» թեմայով:
Հայոց լեզվի փրկության հիմնաքարերն եղել են հայոց տառերը: 2005 թ.-ին՝ «Հայոց գրերի ստեղծման 1600-ամյակին», Արագած լեռան լանջին կառուցվել է «Տառերի պուրակը»: Մեսրոպ Մաշտոցը քրիստոնեության ընդունումից 100 տարի անց հասկացավ մի կարևոր բան, որ եկեղեցական արարողակարգը պիտի անցնի մայրենի լեզվով, ոչ թե օտարով: Դա հիմք հանդիսացավ տառերը ստեղծելու, որպեսզի չկորչեինք պատմության քառուղիներում: Մեր հազարամյակների մաքառումները ցույց տվին, որ մայրենին մեր ազգային ինքնության ամրոցն է եղել, ազգին պաշտպանող զենքն ու զրահը: Մայրենիից կտրված մարդը նման է անարմատ ծառի ու անհող սերմի:
Մայրենի լեզվի միջազգային տոնը մեկ անգամ ևս գիտակցել է տալիս մեր ազգային գոյության և էության ամենախոշոր գանձի արժեքը: Արմատները ոչ թե պոկենք հողից, այլ ավելի խորը ձգենք, որ մեր պապերը հանգիստ հանգչեն գերեզմանում. չէ՞ որ նրանք հանուն մայրենիի կյանք չեն խնայել: Օտարության մեջ մեծացող մանուկի համար հայերենը դառնում է այն միակ թելը, որով նա կապվում է նախնիների արմատներին: Թույլ չտանք, որ այն կտրվի, չէ՞ որ դա մեր ազգի ժառանգությունն է: Հարգելի՛ ծնողներ, հայերենը պարզապես լեզու չէ, այլ մեր տատիկների օրհնանքն է, մեր պապիկների խրատը, մեր մայրիկների օրորոցայինը… Հայերենը թող հնչի մեր տներում, մեր դպրոցում և մեր սրտում: Մեր հայացքները ուղղենք դեպի Հայրենիք՝ ազգի հիշողությունը պահելու, արմատներից չկտրվելու և ուժեղ Հայաստան կերտելու նպատակով: Հայ ժողովուրդը փոքրանում է միայն այն ժամանակ, երբ մոռանում է իր լեզուն: Հայ ազգի անձնագիրն ու այցեքարտը հայոց լեզուն է: Հայերենը ներշնչանքի աղբյուր է, ուրեմն պինդ ու ամուր բռնենք, փառաբանենք ու փայփայենք այն և փոխանցենք սերնդեսերունդ:
Չալթրի №1 դպրոցի հայոց լեզվի և գրականության ուսուցչուհի՝
Հռիփսիմե Անդրանիկի Վարդևանյան
Международный день родного языка в школе №1 села Чалтырь
Ежегодно 21 февраля в мире отмечается Международный день родного языка, учрежденный ЮНЕСКО в 1999 году. В Армении этот праздник официально начали отмечать с 2005 года. Родной язык — это не просто средство общения, это душа народа, его история и будущее. Для каждого армянина сохранить свой язык — священный долг, ведь враги веками пытались уничтожить его, но так и не смогли отнять у народа его родную речь. Язык объединяет всех армян мира, он — наше дыхание и наша сила.
В школе №1 села Чалтырь этот праздник отмечают с большим размахом. В этом году мероприятие было приурочено к 100-летию Мясниковского района. Учителя армянского языка и литературы Воскеат Долобаян и Рипсиме Вардеванян подготовили для учеников насыщенную программу, включавшую песни, танцы, стихи и театральные постановки.
Особенно запомнились зрителям сценки из сказок Ованеса Туманяна «Лжец» (Сутасаны) и «Глупый человек» (Анхелк мард), которые ученики 6-го класса «В» сыграли на Нор-Нахичеванском диалекте. Юные актеры Асватур Явруян, Такуги Долобаян, Владимир Хейгетян, Сейран Пиджикян, Ашот Хатламаджиян, Саркис Хатламаджиян и Анжелика Маргарян блестяще справились с ролями и покорили зрителей.
Пятиклассники читали стихи и пели песни, посвященные армянскому языку, который прошел долгий путь развития — от грабара до современного литературного с его богатством диалектов.
Традиционная школьная конференция, посвященная языку, в этом году включала доклады о роли Александра Мясникяна в истории Армении (ученицы 8-го класса «Б» Сара Акопджанян и Ани Ордян) и о сохранении армянских традиций (ученица 10-го класса Ангелина Буйнатян).
Армянский алфавит, созданный Месропом Маштоцем, стал фундаментом спасения языка. Как напоминание об этом, в 2005 году на склоне горы Арагац был заложен «Парк букв». Язык — это корни народа, его броня и оружие. Отрыв от родного языка подобен гибели дерева без почвы.
Этот праздник еще раз напомнил всем о ценности родного слова. Армянский язык — это благословение бабушек, наказ дедов, колыбельная матерей. Пусть он всегда звучит в наших домах, школах и сердцах. Беречь и передавать его из поколения в поколение — наша главная задача, ведь именно в языке — сила и бессмертие нации.
Учитель армянского языка и литературы школы №1 села Чалтырь
Рипсиме Андраниковна Вартеванян
Перевод на русский — диакон Мерон Гайбарян
