2026 թվականին Ռոստովի մարզի Մյասնիկյանի շրջանը նշում է իր հարյուրամյա հոբելյանը։ Այս ամսաթվի հետևում մի ամբողջ դարաշրջան է՝ լցված աշխատանքով, ավանդույթներով և սերունդների առանձնահատուկ կապով։ Դոնի երկրամասի սրտում գտնվող շրջանը Ռուսաստանում միակն է, որտեղ հայերը կազմում են բնակչության կեսից ավելին, և նրա պատմությունը դարերի ընթացքում ազգային ինքնության պահպանման եզակի օրինակ է։
Այս հողի պատմությունը սկիզբ է առնում 18-րդ դարի վերջից։ 1779 թվականին կայսրուհի Եկատերինա II-ի հրամանագրով և մեծ զորավար Ալեքսանդր Սուվորովի աջակցությամբ Ղրիմի հայերը տեղափոխվեցին Դոն։ Նրանք հիմնադրեցին Նոր Նախիջևան քաղաքը և հինգ հայկական գյուղեր՝ Չալթր, Տոփտի (Ղրիմ), Մեծ Սալա, Սուլթան Սալա և Նեսվետայ։ Աշխատասեր նորաբնակների կողմից հիմնադրված այս բնակավայրերը դարձան ապագա շրջանի հիմքը։
Մյասնիկովի շրջանի պաշտոնական կազմավորման ամսաթիվը համարվում է 1926 թվականի մայիսի 10-ը, երբ տեղի ունեցավ առաջին հիմնադիր Խորհուրդների համագումարը, որը միավորեց առանձին հայկական բնակավայրերը մեկ մունիցիպալ կազմավորման մեջ։ Շրջանը կոչվեց Նոր Նախիջևանի բնիկ, ականավոր հեղափոխական, պետական և կուսակցական գործիչ՝ Ալեքսանդր Ֆյոդորովիչ Մյասնիկյանի (Մյասնիկովի) պատվին։ Գոյության առաջին տարիներին վարչական կենտրոնը մի քանի անգամ փոխվեց. 1926-1928 թվականներին այն Նախիջևանն էր, ապա Ղրիմ գյուղը, և միայն 1929 թվականի սեպտեմբերի 12-ից կենտրոնը վերջնականապես դարձավ Չալթր գյուղը, ինչը պայմանավորված էր նրա հարմար աշխարհագրական դիրքով։
Ալեքսանդր Մյասնիկյանի (1886–1925) կյանքն ու գործունեությունը ոչ միայն շրջանի, այլև ամբողջ երկրի պատմության վառ էջն է։ Ծնվելով մանր առևտրականի ընտանիքում՝ նա ստացավ փայլուն կրթություն՝ ավարտելով Լազարյան արևելյան լեզուների ինստիտուտը և Մոսկվայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Երիտասարդ տարիներից Մյասնիկյանը մասնակցում էր սոցիալ-դեմոկրատական շարժմանը, իսկ հեղափոխությունից հետո դրսևորվեց որպես տաղանդավոր կազմակերպիչ և զորահրամանատար։ Նա կանգնած էր Բելառուսում խորհրդային իշխանության հաստատման ակունքներում, իսկ 1921 թվականին ընտրվեց Հայկական ԽՍՀ Ժողովրդական կոմիսարների խորհրդի նախագահ և ռազմական գործերի ժողկոմ։ Մյասնիկյանը ոչ միայն քաղաքական գործիչ էր, այլև գրականագետ, ով շատ բան արեց հայկական մշակույթի և կրթության զարգացման համար։ Նրա անունը դարձավ հայրենի հողին և ժողովրդին ծառայելու խորհրդանիշ։
2026 թվականի հոկտեմբերի 10-ին՝ 100-ամյա հոբելյանի տոնակատարության շրջանակներում, Մյասնիկյանի շրջանի սրտում՝ Չալթր գյուղում, տեղի ունեցավ նշանակալի իրադարձություն՝ Ալեքսանդր Մյասնիկյանի կիսանդրու բացումը։ Այս օրը դարձավ ոչ միայն տոնական ծրագրի մաս, այլև խորը հարգանքի տուրք մարդուն, ում աշխատանքը, նվիրվածությունը հայրենի հողին և ոգու ուժը հենարան դարձան բազմաթիվ սերունդների համար։ Նրա ժառանգությունը ապրում է գյուղերի պատմության մեջ, մարդկանց ճակատագրերում, սերունդների այն առանձնահատուկ կապի մեջ, որը շրջանը դարձնում է միասնական և ուժեղ։ Բացման արարողությանը ներկա էին պաշտոնյաներ, պատգամավորներ, մշակույթի և կրթության գործիչներ, հոգևորականներ և տեղացիներ, ովքեր մեկ րոպե լռությամբ հարգեցին ականավոր հայրենակցի հիշատակը և ծաղիկներ դրեցին։ Միջոցառումը եզրափակվեց ժամանակի պարկուճի տեղադրմամբ, որի մեջ դրվեցին «Չալթրկա» սորտի ցորեն և ֆլեշ քարտ՝ հայրենի երկրի մասին լուսանկարներով և տեսանյութերով։ Նախատեսվում է այն բացել 50 տարի անց։
Կիսանդրու բացումը ոչ միայն հիշատակի հավերժացում է, այլև կարևոր դաստիարակչական պահ երիտասարդության համար։ Հուշարձանը կդառնա վայր, ուր դպրոցականները կգան՝ իմանալու պատմության փառավոր էջերի մասին, և ուր մեծահասակները կվերադառնան՝ հիշելու, թե ինչ արժեքների վրա է աճում և զարգանում շրջանը։ Կազմակերպիչները երախտագիտություն են հայտնում բոլոր նրանց, ովքեր ներդրում են ունեցել այս նախագծի իրականացման գործում՝ հեղինակներին և կատարողներին, հասարակության ներկայացուցիչներին, հիմնարկների կոլեկտիվներին և անտարբեր չմնացած բնակիչներին։ Միասին մենք պահպանում ենք պատմությունը և փոխանցում այն ապագա սերունդներին։
Այսօր Մյասնիկյանի շրջանը դինամիկ զարգացող տարածք է, որը, չնայած հարյուրամյա հոբելյանին, մնում է երիտասարդ և ուղղված դեպի ապագա։ 100 տարվա ընթացքում շրջանի բնակչությունը կրկնապատկվել է, և այժմ այստեղ ապրում է ավելի քան 52 հազար մարդ։ Մյասնիկյանցիները խնամքով պահպանում են իրենց նախնիների ավանդույթները, բայց միևնույն ժամանակ ակտիվորեն կառուցում են ժամանակակից կյանք։ Շնորհավոր հոբելյան, սիրելի Մյասնիկյանի շրջան։ Թող մեր երկիրը շարունակի փառաբանվել իր մարդկանցով, ավանդույթներով և բարի գործերով։
«Զարյա» թերթի հայերեն էջի խմբագիր՝
Մեռոն սարկավագ Հայպարյան
100-летие Мясниковского района
В 2026 году Мясниковский район Ростовской области отмечает свой вековой юбилей. За этой датой — целая эпоха, наполненная трудом, традициями и особой связью поколений. Район, расположенный в самом сердце Донского края, является единственным в России, где армяне составляют более половины населения, а его история — это уникальный пример сохранения национальной самобытности на протяжении столетий.
История этой земли уходит корнями в конец XVIII века. В 1779 году по указу императрицы Екатерины II и при содействии великого полководца Александра Суворова крымские армяне переселились на Дон. Они основали город Нор-Нахичеван и пять армянских сел: Чалтырь, Топти (Крым), Мец Сала (Большие Салы), Султан Сала и Несветай. Эти поселения, заложенные трудолюбивыми переселенцами, стали основой для будущего района.
Официальной датой образования Мясниковского района считается 10 мая 1926 года, когда состоялся первый Учредительный съезд Советов, объединивший разрозненные армянские поселения в единое муниципальное образование. Район был назван в честь уроженца Нахичевани-на-Дону Александра Фёдоровича Мясникяна (Мясникова) — выдающегося революционера, государственного и партийного деятеля. В первые годы существования административный центр несколько раз менялся: с 1926 по 1928 год им был Нахичеван, затем село Крым, и лишь с 12 сентября 1929 года центром окончательно стало село Чалтырь, что было обусловлено его удобным географическим положением.
Жизнь и деятельность Александра Мясникяна (1886–1925) — яркая страница истории не только района, но и всей страны. Родившийся в семье мелкого торговца, он получил блестящее образование, окончив Лазаревский институт восточных языков и юридический факультет Московского университета. С юных лет Мясникян участвовал в социал-демократическом движении, а после революции проявил себя как талантливый организатор и военачальник. Он стоял у истоков установления советской власти в Беларуси, а в 1921 году был избран председателем Совнаркома Армянской ССР и наркомом по военным делам. Мясникян был не только политиком, но и литературоведом, много сделавшим для развития армянской культуры и образования. Его имя стало символом служения родной земле и своему народу.
10 октября 2026 года в рамках празднования 100-летнего юбилея в селе Чалтырь, в самом сердце Мясниковского района, состоялось знаковое событие — открытие бюста Александра Мясникяна. Этот день стал не просто частью праздничной программы, но и данью глубокого уважения человеку, чьи труд, преданность родной земле и сила духа стали опорой для многих поколений. Его наследие живёт в истории сёл, в судьбах людей, в той особой связи поколений, которая делает район единым и сильным. На церемонии открытия присутствовали чиновники, депутаты, деятели культуры и образования, духовенство и местные жители, которые почтили память выдающегося земляка минутой молчания и возложили цветы. Завершилось мероприятие закладкой капсулы времени с пшеницей сорта «Чалтырка» и флешкой с фотографиями и видеоматериалами о родном крае. Её планируют открыть через 50 лет.
Открытие бюста — это не только увековечивание памяти, но и важный воспитательный момент для молодёжи. Памятник станет местом, куда будут приходить школьники, чтобы узнать о славных страницах истории, и куда будут возвращаться взрослые, чтобы вспомнить, на каких ценностях растёт и развивается район. Организаторы выражают благодарность всем, кто внёс вклад в реализацию этого проекта: авторам и исполнителям, представителям общественности, коллективам учреждений и неравнодушным жителям. Вместе мы сохраняем историю и передаём её будущим поколениям.
Сегодня Мясниковский район — это динамично развивающаяся территория, которая, несмотря на вековой юбилей, остаётся молодой и устремлённой в будущее. За 100 лет население района выросло в два раза и теперь здесь живёт более 52 тысяч человек. Мясниковцы бережно хранят традиции своих предков, но при этом активно строят современную жизнь. С юбилеем, любимый Мясниковский район! Пусть наша земля и дальше славится своими людьми, традициями и добрыми делами!
Редактор армянской страницы газеты «Заря»
диакон Мирон Гайбарян
Фото – Хевонд Гайбарян
